Powrót na stone główną

STRONA GŁÓWNA

• Wstęp
• Postacie leku roślinnego
• Artykuły
• Materiały do nauki
• Linki
• Historia strony
• Książka adresowa farmacja 2003
• Nota autorska


Szukaj w serwisie:


Reklama

STRONA GŁÓWNA FITOCHEMIA ALKALOIDY

Zioła w ciąży

Ciąża jest bardzo ważnym okresem w życiu każdej kobiety. Jest to czas, kiedy zaczyna skupiać się na rozwijającym się w jej organizmie dziecku. Już wtedy zaczyna o nim myśleć i dbać o jego potrzeby. Bardzo często zmienia swój styl życia tak, aby zapewnić zdrowie i prawidłowy rozwój swojemu przyszłemu potomkowi. Mądrzej sięga nie tylko po jedzenie, ale i po leki - mając świadomość, że mogą one mieć wpływ na rozwój dziecka. W tej sytuacji często rezygnuje ze stosowanych do tej pory preparatów i stara się zastąpić je bezpieczniejszymi. Tu często jej wybór pada na leki naturalne, które powszechnie uważa się za bezpieczne i zdrowe preparaty. Zastanówmy się, czy słusznie?

Ciąża, a leki

Okres życia płodowego ma bardzo duże znaczenie dla rozwoju dziecka. Niewielkie nawet zmiany czy zakłócenia w procesach rozwoju płodu mogą prowadzić do zaburzeń rzutujących na całe dalsze życie. Najbardziej krytyczny jest tu okres pierwszego trymestru ciąży, kiedy to następuje formowanie się najważniejszych dla życia i funkcjonowania organów. Z tego względu należy zachować szczególną ostrożność przy przyjmowaniu jakichkolwiek leków w tym okresie, gdyż część z nich zakłóca prawidłowy rozwój płodu. Mniej krytyczne, ale również ważne, są okres drugiego i trzeciego trymestru.

Bezpieczeństwo lekowe w ciąży

W celu oceny bezpieczeństwa stosowania leków w ciąży podzielono je na kilka kategorii.

  • Kategoria A - leki, które zostały przebadane klinicznie i ich stosowanie nie wiąże się z ryzykiem uszkodzenia płodu nawet w pierwszym trymestrze. Na ulotce takiego preparatu pacjentka znajdzie informację, że lek ten może być stosowany w ciąży. Wbrew pozorom jest to stosunkowo nieliczna grupa preparatów. Jest to wynikiem pewnej niechęci i wielu trudności w prowadzeniu badań klinicznych na kobietach w ciąży.
  • Kategoria B - leki, które prawdopodobnie nie wykazują działań niepożądanych na ludzkie płody, nie przeprowadzono jednak w ich przypadku pełnego zakresu badań, który pozwoliłyby na pełne potwierdzenie ich bezpieczeństwa. Na ulotce takiego preparatu pacjentka znajdzie informację, że lek może być stosowany po konsultacji lekarskiej, w wypadku zdecydowanej konieczności.
  • Kategoria C - leki, co do których nie prowadzono badań, lub takie, które w świetle badań na zwierzętach mogą być niebezpieczne w ciąży. Leki takie można stosować u ciężarnych po konsultacji lekarskiej, kiedy w opinii lekarza korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu.
  • Kategoria D - leki, które działają niekorzystnie na płód, ale zastosowane w pewnych sytuacjach czy schorzeniach (stany zagrożenia życia matki) mogą przynieść więcej korzyści niż szkód. Należy je stosować tylko w przypadkach, gdy leki kategorii A, B i C nie mogą być zastosowane, lub są nieskuteczne.
  • Kategoria X - leki, które działają niekorzystnie na płód, a zagrożenia wynikające z ich zastosowania nie są adekwatne do potencjalnych korzyści. Takie leki są bezwzględnie przeciwwskazane u ciężarnych i kobiet mogących zajść w ciążę.

Bezpieczeństwo leków roślinnych.

Wzorując się na systemie przewidzianym dla leków syntetycznych można, moim zdaniem, wyróżnić kilka kategorii surowców o różnym stopniu bezpieczeństwa stosowania w czasie ciąży.

  • Kategoria A - leki oparte na surowcach roślinnych, co do których mamy badania potwierdzające bezpieczeństwo ich stosowania w ciąży. Trzeba tu od razu zaznaczyć, że pomimo kilkutysięcznej historii stosowania leków roślinnych jest to mała grupa, złożona z kilku zaledwie surowców. Wynika to z tego, że można do tej grupy zaliczyć jedynie te, w stosunku do których przeprowadzono odpowiednie badania kliniczne, co do chwili obecnej jest rzadkością.
  • Kategoria B - są to surowce i leki roślinne nie posiadające wszystkich badań pozwalających na potwierdzenie, że mogą być bezpiecznie stosowane u kobiet w ciąży. Mimo tego, że stosowanie surowców z tej grupy obarczone jest niewielkim ryzykiem to wymaga ono wcześniejszej konsultacji lekarskiej. Podobnie jak w przypadku grupy A jest to nieliczny zbiór, do którego można zaliczyć zaledwie kilka surowców.
  • W przypadku surowców roślinnych najbardziej liczna jest grupa preparatów z kategorii C - czyli takich, w stosunku do których nie przeprowadzono badań, lub przeprowadzone badania i znane nam informacje wskazują, że preparat może mieć niekorzystne działanie na płód. Podobnie jak w przypadku leków syntetycznych można je stosować u ciężarnych po konsultacji lekarskiej, kiedy w opinii lekarza korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu. Na potrzeby leku roślinnego kategorię C można, moim zdaniem, podzielić na 3 podgrupy - Ca, Cd i Cx. Dodatkowy podział odzwierciedla dokładniej ryzyko stosowania tych preparatów, które określam na podstawie informacji jakie mamy na temat tych surowców.
     
    • Ca - to takie surowce, co do których nie ma badań wskazujących na ich bezpieczeństwo w ciąży, ale doświadczenie medycyny ludowej, czy ziołolecznictwa akademickiego wskazuje z dużym prawdopodobieństwem, że nie mają one działania szkodliwego na płód ludzki. Leki z tej grupy można uznać za obarczone małym lub średnim ryzykiem dla rozwoju ciąży. Nie zwalnia to jednak z obowiązku konsultacji lekarskiej przed zastosowaniem leku zawierającego taki surowiec. Ich zastosowanie należy ograniczyć do przypadków kiedy jest naprawdę konieczne.
    • Cd - surowce, co do których nie ma badań wskazujących na ich bezpieczeństwo w ciąży, ale doświadczenie medycyny ludowej czy ziołolecznictwa akademickiego wskazuje, że mogą mieć potencjalne działanie szkodliwe na rozwój ludzkiego płodu.
    • Cx - surowce, które w świetle badań na zwierzętach, innych doświadczeń bądź informacji mogą być niebezpieczne w ciąży.
    Przy surowcach z tych dwóch ostatnich grup należy wziąć pod uwagę większe ryzyko działań niepożądanych i ograniczyć, lub najlepiej wykluczyć ich podawanie w ciąży. Ewentualną decyzję o ich podaniu powinien podjąć lekarz, po dokładnym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka, jakie stwarza zastosowanie danego surowca.
     
  • W przypadku leków syntetycznych wyróżnia się jeszcze kategorię D. Jeśli jednak chodzi o lek roślinny trudno mówić o tej kategorii, czyli o lekach obdarzonych dużym ryzykiem działań niepożądanych, ale ratujących życie matki. Nie istnieją we współczesnej medycynie takie surowce roślinne (za wyjątkiem sytuacji ekstremalnych i miejsc, w których dostęp do leków syntetycznych jest bardzo ograniczony), które można by uznać za ratujące życie i niedające się zastąpić skuteczniejszymi lekami syntetycznymi.
  • Kategoria X - surowce, co do których istnieją dowody na niekorzystne działanie na płód ludzki lub zwierzęcy, a ryzyko ich wykorzystania zdecydowanie przewyższa potencjalne korzyści. Jest to stosunkowo niewielka grupa. Surowce te zdecydowanie nie powinny być stosowane w czasie ciąży.

W celu uproszczenia tej systematyki - dla pacjentek - surowce roślinne można również podzielić na 3 grupy:

  • 1 - surowce, które można bezpiecznie stosować w ciąży - zaliczymy tu kategorię A
  • 2 - surowce, które można stosować jedynie po konsultacji lekarskiej - kategorie B i Ca
  • 3 - surowce, które nie powinny być stosowane przez kobiety w ciąży - będą to kategorie Cd, Cx i X

Poniżej tabela, w której znajdziecie większość surowców roślinnych i informacje o możliwości ich wykorzystania w ciąży, zgodnie z opisanymi wcześniej systemami. Pełna wersja tabeli - z komentarzami dostępna pod linkiem.

Grup. Kat. Nazwa łacińska surowica Nazwa polska surowica
1 A Allii sativi bulbus Bulwa czosnku
Anisi fructus Owoc anyżku
Arnicae flos Kwiat arniki
Calendulae flos Kwiat nagietka
Lini semen Nasiona lnu
Matricarie flos Kwiat rumianku
Menthae folium Liść mięty
Myrtylli fructus Owoc borówki czernicy
Plantaginis ovate semen Nasienie babki jajowatej
Psylli semen Nasienie płesznika
Foeniculi fructus Owoc kopru włoskiego
Hipokastani semen Nasiona kasztanowca
2 B Eleutherococci radix Korzeń eleuterokoka
Eucalypti aetheroleum Olejek eukaliptusowy
Ginseng radix Korzeń żeń-szenia
Ca Althaeae radix Korzeń prawoślazu
Bistortae rhizoma Kłącze wężownika
Carvi fructus Owoc anyżku
Centaurii herba Ziele tysiącznika
Cinnamomi cortex Kora cynamonowca
Coriandri fructus Owoc kolendry
Crataegi folium cum flore Kwiatostan głogu
Crataegi fructus Owoc głogu
Cynarae folim Liść karczocha
Echinaceae purpureae herba et radix Ziele i korzeń echinacei
Equiseti herba Ziele skrzypu
Gentianae radix Korzeń goryczki
Graminis rhizoma Kłącze perzu
Hamamelis cortex Kora oczaru
Lavendulae flos Liść lawendy
Lichen islandicus Tarczownica islandzka
Lupuli flos Lupulina
Meliloti herba Ziele nostrzyka
Melissae folim Liśc melisy
Millefolii herba Ziele krwawnika
Ononidis radix Korzeń wilżyny
Orthosiphonis folium Liść ortosyfonu
Passiflorae herba Ziele męczennicy
Plantaginis lanceolatae folium Liść babki lancetowatej
Polygoni avicularis herba Ziele rdestu ptasiego
Polygoni hydropiperis herba Ziele rdestu ostrogorzkiego
Primulae radix Korzeń pierwiosnka
Rosae pseudo-fructus Owoc róży
Rosmarini folium Liść rozmarynu
Rusci rhizoma Kłącze ruszczyka
Sambuci flos Kwiatostan bzu
Sambuci fructus Owoc bzu
Saponariae radix Korzeń mydlnicy
Taraxaci herba Ziele mniszka
Taraxaci radix Korzeń mniszka
Thymi herba Ziele tymianku
Tiliae flos Kwiatostan lipy
Tormentillae rhizoma Kłącze pięciornika
Urticae folium Liść pokrzywy
Vaccini macrocarpium fructus Owoc żurawiny
Valerianae radix Korzeń waleriany
Verbasci flos Kwiat dziewanny
3 Cd Cinchonae cortex Kora chinowca
Adonidis vernalis herba Ziele miłka wiosennego
Agni casti fructus Owoc niepokalanka
Aloe capensis Alona
Ammi visnagae fructus Owoc amnka
Belladonnae folium Liść pokrzyku wilczej jagody
Belladonnae radix Korzeń pokrzyku wilczej jagod
Carvi fructus Owoc kmonku
Centela asiaticae herba Ziele wąkroty azjatyckiej
Chelidoni herba Ziele glistnika
Cimicifugi rhizoma Kłącze pluskwicy
Colae embryo Zarodek cola
Convallariae herba Ziele konwalji
Digitalis lanatae folium Liść naparstnicy wełnistej
Digitalis purpureae folium Liść naparstnicy purpurowej
Farfareae folim Liść podbiału
Filipendulae ulmariae herba Ziele wiązówki blotnej
Frangulae cortex Kora kruszyny
Fucus vel Ascophyllum Morszczyn
Gentianae radix Korzeń goryczki
Harpagophyti radix Korzeń harkorośli
Helichrysi inflorescentia Kwiatostan kocanek
Herniariae herba Ziele połonicznika
Hyoscyami folium Liść lulka
Hyperici herba Ziele dziurawca
Ipecacuanhae radix Korzeń wymiotnicy
Levistici radix Korzeń lubczyka
Lobeliae herba Ziele lobeli
Quercus cortex Kora dębu
Rhei radix Korzeń rzewienia
Salicis cortex Kora wierzby
Salviae officinalis folium Liść szałwi
Sennae folium Liść sensesu
Solidaginis virgaureae herba Ziele nawłoci pospolitej
Sorbi fructus Owoc jarzębiny
Violae herba cum flore Ziele fiołka trójbarwnego
Cx Absinthii herba Ziele bylicy
Calami rhizoma Kłącze tataraku
Foeniculi amari fructus Owoc
Ginkgonis folium Liść miłożębu
Symphyti radix Korzeń żywokostu
Trigonellae foenugraeci semen Nasienie kozieradki
Uvae ursi folium Liść mącznicy
Zingiberis rhizoma Kłączę imbiru
X Angelicae radix Korzeń
Boldi folium Liść boldo
Inulae radix Korzeń
Juniperi galbulus Szyszkolagod jałowca
Liquiritiae radix Korzeń lukrecji
Secale cornutum Sporysz
Strychni semen Nasienie kulczyby wronie oko

Podsumowanie.

Analizując ilość surowców przypisanych do poszczególnych grup przyznać trzeba, że pomimo wielowiekowej tradycji ich wykorzystania, ilość informacji pochodzących z badań klinicznych na temat ich bezpieczeństwa w ciąży jest skąpa. Bardzo często musimy się opierać na doświadczeniu, a nie na wynikach potwierdzonych badań. Niemniej sądzę, że w wielu przypadkach warto zaryzykować i sięgnąć po preparaty roślinne. Lepiej korzystać z wielowiekowego doświadczenia niż z preparatów syntetycznych o często krótkiej historii - nie przebadanych w pełni pod kątem ryzyka dla płodu. Korzystanie z tego doświadczenia, oraz częściowo z dorobku współczesnej medycyny opartej na badaniach klinicznych, pozwala ograniczyć bądź wyeliminować z terapii kobiet ciężarnych te surowce roślinne, które obarczone są większym ryzykiem niekorzystnych dla płodu działań. Oznacza to, że leki roślinne, pomimo częstego braku badań potwierdzających bezpieczeństwo ich stosowania w ciąży, stanową ciekawą i cenną grupę leków dla kobiet ciężarnych.

mgr farmacji Łukasz Ejsmont
Data: 2017-12-01


Webmaster Ejsmont Łukasz
© 2005-2017 Farmakognozja Online